Bosh sahifa » Sherlar » O’zbek shoiri Do’iy tarjimai holi. G’azal va muxammaslar to’plami

O’zbek shoiri Do’iy tarjimai holi. G’azal va muxammaslar to’plami

by nafisa nafisa

O'zbek shoiri Do’iy tarjimai holi. G'azal va muxammaslar to'plami

Do’iy tarjimai holi.

Do’iy (taxallusi; asl ism-sharifi Xoja Muhammad Yusuf Oxund) (1824 — Xiva — 1909) — o‘zbek shoiri. Xiva va Buxoro madrasalarida tahsil ko‘rgan. Xivadagi Arab Muhammadxon madrasasida mudarris, shahar jome masjidida voiz (va’z aytuvchi) bo‘lib xizmat qilgan.

Chin sevgi va sadoqat, muruvvat va adolat, haqgo‘ylik va zamona nosozligidan shikoyat Do’iy she’rlarining asosiy mavzuini tashkil etadi.

Do’iy adabiy merosining umumiy hajmi 5 ming misraga yaqin, 2 ta devoni bor. Unda Do’iy bitgan g‘azallar, Navoiy, Feruz, Rojiy va Munis g‘azallariga muxammaslar hamda mustahzod, murabbalar jamlangan. Ayrim g‘azal va muxammaslari 20-asr boshlarida Xivada tuzilgan ko‘pgina bayoz va tazkiralarda ham uchraydi. Mazkur qo‘lyozmalar O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondida saqlanadi.

G’azallari.

Eyki, debdursan vafo yo‘qdur bani odam aro,
Rost aytursan bali yo‘q bu guhar bu yam aro.

Har kishi bo‘htonda qolsa daf’in etdim qon yutub,
Tuhmat etdi, bir vafolig‘ kimsa yo‘q olam aro.

Gulshani bazmingdin ayru sayr etib daryou dasht,
Dasht aro chapglovda qoldim, suvda bahri g‘am aro.

Barradek har kimsa beozordur, oxir oni
Qashqir etgay pora-pora beshai zayg‘am aro.

Qil qanoat faqrning chotloq safoli durdiga,
Bodai gulgun emas bezahr jomi Jam aro.

Ettilar joh ovjiga aqroni, bir Doiy qolib,
Topmadi yer dargahi shohanshahi Xorazm aro.

* * *

Men ul dildora uchrashgan zamonda
Dedim: sendek go‘zal yo‘qdur jahonda.

Dedi: ko‘pdur go‘zal olamda, lekin
Meningdek mehribon yo‘q hech makonda

Dedim: bir bo‘sa etkil mehribonliq,
Dedi: zar, bo‘sa sizga osmonda.

Bilib ketti mening pulsizlig‘imni,
Qo‘yub bazm ahlini o‘tlug‘ fig‘onda.

O‘shul ra’no go‘zaldur, pultalabdur,
Borur ko‘rsatsalar zar har qayonda.

Jahon ra’nolaridin tut qanora,
Bo‘lur ne istasang amnu amonda.

Evur yuz, Doiyo, yaxshi yamondin,
Tavakkul qil hama yaxshi, yamonda.

Muqumiy she’rlari. Muqimiy ijod yo’li.

* * *

Ne nigun baxti bila bo‘ldi valodat shuaro
Kim bu kun topmadi juz vasfi balohat shuaro.

Tamai xom bila necha g‘azallar aytib,
Darbadar yurmak emasturmu qabohat shuaro.

Dedi bir shoiri xushguy manga lutf aylab,
She’r mashq ayla, topar emdi karomat shuaro.

Necha shoir desa yolg‘on, ko‘rinur rost kibi,
Yo‘qsa shoirlig‘a ko‘rsatti nadomat shuaro.

She’r arbobi shuur ollida ondin mazmum,
Bo‘ldikim topdi el ichra amonat shuaro.

Bir puchak pulg‘a olur kimsa topilmas, nechakim
Arz etarlar guhari nobi fatonat shuaro.

Tosh urar garchi hunar ahli hunar boshlarig‘a,
She’rdin ko‘rdilar anvoi haqorat shuaro.

Bu ajgbkim, biri tark etmadi shoirlig‘ini,
Nechakim topdilar ul ishda fasohat shuaro.

Zinhor, ey ukalar, she’r ila ma’ruf o‘lmang,
Kim o‘shul vajh ila chekdi g‘aromat shuaro.

Do‘stlar, chun shuaro bormoqa yer, botmoqa ko‘l
Topmadilar, siz o‘lung sog‘u salomat, shuaro.

Shuaro holidin ar qildi shikoyat Doiy,
Qilmadilar ani ul ishda malomat shuaro.

* * *

Etar jonimg‘a bir oy hajrida chandin alam, yo rab,
Zakoti ushricha bo‘lmas jahonda barcha g‘am, yo rab.

Ajab fo‘lod dil ermishki holimni ko‘rub har kun,
Jafou javrini qilmas manga bir zarra kam, yo rab.

Sitamgarlar, sitamkashlar hama yak son chekar javrin,
Yamonu yaxshini farq aylamay, aylar sitam, yo rab.

Umuman ishq arbobig‘a javr aylar, xususan men
Qari qulg‘a ziyod aylar sitamni daM-badam, yo rab.

Bo‘libman ul sitamgarning jafou javrig‘a mo‘tod,
Ziyod et, qilma kam javrin manga bir zarra ham, yo rab.

Agarchi ul pari hajrida qayg‘uda o‘tar umrim,
Hama umrida hech g‘am ko‘rmagay beg‘am sanam, yo rab.

Agar Doiyg‘a ul dildor bir sog‘ar karam qilsa,
Anga makshuf bo‘lg‘ay erdi sirri jomi Jam, yo rab.

* * *

Dedim: nigoro, ne bo‘lur kelsang, talattuf ko‘rsotib,
Dedi: kelurman yig‘lamay tursang, o‘zingni to‘xtotib.

Dedimki: la’ling sharbatin umrim o‘tur bir totmadim,
Dedi: to‘ya ichgung ani xunobai hijron qotib.

Dedimki: faryodim sanga ta’sir qilmas ne uchun?
Dediki: bo‘lmas hechgah xoro toshini yumshotib.

Dedimki: noz uyqusidin jodu ko‘zing uyg‘onmadi,
Dediki: jodu fitnasin ne qilg‘ingizdur uyg‘otib?

Dedim: ko‘rarmanmu ekan oydek yuzingni behijob,
Dedi: ko‘rarsen qilmasam pinhon, sochimni butrotib.

Dedimki: Doiy vasliga yetmakni aylar orzu,
Dedi: olib kelsun hama amvolu amlokin sotib.

Avaz O’tar g’azallari. Avaz O’tar ijodi.

* * *

Sadafdek xor bo‘lg‘ay nechakim gavhar sochar shoir,
Qamishdek qadr topmas har necha shakkar to‘kar shoir.

Mazallat tangnosidin qutulmoqlik ne imkondur,
Agar har chandi to‘tivor bolu par ochar shoir.

Zamona ahlig‘a miqdori zarra aylamas ta’sir,
Agarchi andaliboso tarannum ko‘rsatur shoir.

Bukun ul gungi nodon qant yeb, shurbi mudom aylar,
Vale zahrob ichib har dam bag‘ir qonin yutar shoir.

Topar har kim taraqqiy kun-bakun dildor ko‘yida,
Magar soat-basoat tiyra balchiqg‘a botar shoir.

Ajab hasratga Doiy qaydadur demas diloromi,
Agar ming qatla yig‘lab holi zorin arz etar shoir.

* * *

Dedi:— «Qayondur maqsading?» Guftamki:—«Gulzori shumo»,
Dedi:—«Nyadur matlab sanga?» Guftamki:—«Diydori shumo».

Dedi:—«Nadur koni sabab?» Guftam:—«Rajoi bazmi tu»,
Dediki:—«Manzuring nedur?» Guftamki:—«Ruxsori shumo».

Dedi:—«Musofirsan magar?» Guftam: «Karomat mekuned»,
Dedi:—«Ne yerdur manziling?» Guftamki:—«Darbori shumo».

Dedi:—«Nechun tortarsen oh?» Guftam:—«Zi ro‘zi furqatat».
Dedi:—«Ne yanglig‘ kimsasen?» Guftam:—«Giriftori shumo».

Dedi:— «Nedin majruhsen?» Guftamki:— «Bisyoram zadand»,
Dedi:—«Kim urdi?» Guftamash:—«Farroshi g‘addori shumo».

Dedi:—«Nega arz etmading?» Guftamki:—«Man’am karda bud»,
Dediki:—«Mani’ kim turur?» Guftam:—«Jilavdori shumo».

Dediki:—«Kel, Doiy, bu yon!» Guftamki:—«Qulluq mekunam».
Dedi:—«Nedin xushnudsen?» Guftam:—«Zi guftori shumo».

Navoiy g’azaliga muxammas.

Tarki suhbat qildilar ul vaqtkim dilxohlar,
Hajr chohida chekarmiz nolai jonkohlar,
Holi kayfin fahm etar naql etsalar hamrohlar,
Ulki solg‘ay shu’la a’zosig‘a o‘tlug‘ ohlar,
Qayda bilgay kuymakin zarbaft kiygan shohlar.

Uysiz ummollar ishlar ma’olin bilmagay,
Nuru zulmat, ranju mehpatnipg zavolin bilmagay,
Mastlar bechoralarning ashki olin bilmagay,
Bag‘ridin qon tomg‘uchi ushshoq zaxmin bilmagay,
Tiyg‘idin qon tomg‘uchi berahm oliy johlar.

Eyki, kirding ishq maydonig‘a do‘ngil tezkim,
Har qadamda yetkirur boshinga rustoxezkim,
Ishq dashtidur ajab dardu balo angezkim,
Shiddatin Farhod qilg‘ay fahm, yo‘q Parvezkim,
Dardni xokiylar onglar, yo‘q falak dargohlar.

Ot boshi eshshak ayoqi ostida qum bo‘lg‘ali,
Kurra, xarlarning juli sinjobu qoqum bo‘lg‘ali,
El aro iokas kasu nomard mardum bo‘lg‘ali,
Jonu ko‘nglum kirdilar gam dashtig‘a gum bo‘lg‘ali,
Men ham etdim azm chun azm etdilar hamrohlar.

Mujda, ey jonu ko‘ngul, sizni o‘shul hur o‘lturur,
Ishq ahlig‘a qilib qahr, elni majbur o‘lturur,
Begunohlarni o‘shul husnig‘a mag‘rur o‘lturur,
Bo‘lsalar ogahki, bir g‘amginni hijron(?) o‘lturur,
Fikr etar holig‘a hijron dardidin ogohlar.

Guljabinlar qayda bilgay rangi xunkohim nedur,
Sihhat ahli anglamas dardi sahargohim nedur,
Ne bilur vasl ahli har dam otashin ohim nedur,
Vah, ne bilgay hajr zanjirida dilxohim nedur,
Halqa urg‘an bazm ayshi davrida dilxohlar.

Hojat ahli holidin hojatravolar fikri yo‘q,
Ishq ranjuri g‘amidin bevafolar fikri yo‘q.
Doiyo, ahli g‘inog‘a benavolar fikri yo‘q,
Ey Navoiy, shohlarg‘a chun gadolar fikri yo‘q.
Aytgil ham tengri dargohig‘a shay’allohlar.

Barcha o’zbek shoir she’rlari

manba

TAVSIYA ETAMIZ

ILMLAR.UZ. 2023

Attestatsiya
TESTLAR
Darsliklar
Tv dasturlar