Bibixonim maqbarasi bunyod etilish tarixi va fotosuratlari.

Bibixonim maqbarasi — qurilgan davrda juda hashamatli va mahobatli bo’lgan, uning devorlari rang-barang koshinlar, naqshlar hamda Qur’ondan keltirilgan oyatlar bitilgan yozuvlar bilan bezatilgan.

Bibixonim maqbarasi tarixi

 

Bibixonim maqbarasi.

Samarqandning ko’hna qismida , Amir Temur jome’ masjidining kunchiqar tomonida,bunda olti asrlar ilgari barpo qilingan, mo’jazgina bir me’moriy obida qad rostlab turibdi. Bu obidaning gumbazi ostida Amir Temurning suyukli xotini, u bilan ko’p issiq sovuqlarni birga barham ko’rgan, zukko, tadbirkor, oqila Katta xonim Saroymulkxonim Bibixonim abadiy uyquda yotibdi.

Bibixonim maqbarasi qurilgan davrda juda hashamatli va mahobatli bo’lgan, uning devorlari rang-barang koshinlar, naqshlar hamda Qur’ondan keltirilgan oyatlar bitilgan yozuvlar bilan bezatilgan. Maqbaraning ichki tuzilishi, xuddi Go’r Amir maqbarasidek ikki qavatli, pastda sag’ana, tepada esa ziyoratxona bo’lgan. Maqbaraning gumbazi yiqilganidan so’ng uning ichiga qor yomg’irlar tushib sag’ananing tomi ham yiqilib tushgan.

Bibixonim maqbarasi haqidagi ilk tarixiy ma’lumotlarni biz 1404-yili Samarqandga tashrif buyurgan, Kastiliya qiroli Hyenrix III ning elchisi Rui Gonsales de Klavixonning kundaliklaridan o’qishimiz mumkin. Ispan elchisi bu yodgorlik haqida:-”Dushanba, yigirma to’qqizinchi sentyabr kuni janob (ya’ni, Amir Temur) Samarqand shahriga jo’nadi va shaharga kirish yo’lining ustida joylashgan bir uyga to’xtadi. Bu uyni janob xotini Kan’oning (Bibixonimning onasi) uchun qurdirgandi. Uning onasi shu uyning ichidagi sag’anaga dafn etilgan. Uy juda hashamatli bo’lib ichi ajoyib bezatilgan.

Ularda uylarni juda hashamatli bezatish odati bo’lmasa-da, bu uy hashamatli, u hali bitmagan, har kuni ish bormoqda”- deb yozgan edi. Bu yerda gap Saroymulkxonim-Bibixonim madrasasi va unga yondosh qilib Amir Temur tomonidan qaynonasi, ya’ni Bibixonimning onasi, amir Qozonxonning xotini uchun qurdirgan maqbara haqida borayotgani yitik tarixchilar tomonidan tan olingan.

1941 yili arxeolog Yahyo Fulomov rahbarligidagi olimlar maqbarada qazish ishlarini olib borishib, shu paytgacha noma’lum bo’lgan ko’pgina narsalarni aniqladilar. Shu paytgacha, sag’ana o’rtasidagi bo’sh yerning tagida yashirin qabrlar mavjud, degan taxminlar bor edi. Bu yer qazib ko’rilganda, hech qanday qabrlar yo’qligi ma’lum bo’ldi. Shuningdek, ekspeditsiya a’zolari maqbara XI-XII asrlarga oid madaniy qatlam ustida bunyod qilinganligini aniqladilar. 1941 yilning iyun oyida Y.Fulomov boshchiligidagi arxeologlar maqbaradagi qabrlarni ham ochib o’rgandilar.

Shuni aytish lozimki, ushbu maqbaraga dafn etilganlar, marmartoshlardan yo’nilgan tosh tobutlargaa ko’milganlar. Ushbu tosh tobutlar dastlab maqbaraning pastiga, sag’anaga qo’yilgan edi. Sag’ananing tomi yiqilib tushganidan so’ng esa tosh tobutlar toklachalar ichiga joylashtirilgandir. Arxeologlar dastlab shimoliy tokchada turgan tosh tobutni ochishga kirishdilar. Tosh tobutni yopip turgan tosh qopqoq ko’tarib olingach, uning ichida paxta, gazlamalarga aralashib yotgan suyaklar ko’rindi. Mumiyolangan suyaklar shu darajada aralashtirib tashlanganki, oyoq suyaklari bosh suyaklari bilan birga yotardi. Antropolog M.Gerasimovning aniqlashicha ushbu suyaklar 25-30 yoshli ayol kishiga tegishli ekan. Tosh tobutning qopqog’ida hech qanday yozuvlar bo’lmaganligi uchun malikaning shaxsiyatini aniqlab bo’lmadi.

 

Afrosiyob Samarqanddagi ko’hna shahar haqida.

manba

Baho bering
Do'stlar bilan ulashing
ilmlar mega portali